Η Αλυζία ήταν μια από τις σημαντικότερες πόλεις της αρχαίας Ακαρνανίας. Ιδρυτής της πόλης ήταν ο Αλυζέας, γιος του Ικάριου και αδελφός της Πηνελόπης, συζύγου του Οδυσσέα και του Λευκάδιου, ο οποίος ίδρυσε τη Λευκάδα.
Η πόλη εκτεινόταν από τον οικισμό όπου σήμερα βρίσκεται η Κάτω Κανδήλα μέχρι τον Μύτικα στον όρμο Βούλκος Καμπλάφκας, όπου βρίσκονταν το αγκυροβόλιο και τα ναυπηγεία.
Οι κάτοικοι της αρχαίας Αλυζίας ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αλιεία, τη ναυπηγική και το εμπόριο.
Στα αλεξανδρινά χρόνια (350-250 π.Χ.) η αρχαία Αλυζία γνώρισε μεγάλη ακμή. Κόπηκαν αργυρά και χάλκινα νομίσματα με την κεφαλή του Ηρακλή, καθώς και αργυρά αγαλματίδια.
Οι Αλύζιοι ήταν σύμμαχοι των Αθηναίων και παρέμειναν πιστοί σε αυτούς και στα ύστερα χρόνια. Η επικοινωνία αυτή έφερε τους Αλυζίους σε επαφή με τις τέχνες. Τους άρεσε ιδιαίτερα η γλυπτική και έφεραν σπουδαίους γλύπτες για να στολίσουν την πόλη τους και τα ιερά τους.
Αμυντικό κάστρο της αρχαίας Αλυζίας (θέση Καστρί)
Το αρχαίο οχυρό της Αλυζίας είναι ένα αμυντικό κάστρο που χτίστηκε στρατηγικά για να ελέγχει την πρόσβαση τόσο σε θαλάσσιες όσο και σε χερσαίες οδούς. Είναι προσβάσιμο από δρόμο που οδηγεί από το χωριό Αρχοντοχώρι. Στο εσωτερικό του μπορεί κανείς να βρει ένα εξαιρετικό βραχογλυφικό που απεικονίζει την Υγεία, τον Ασκληπιό με το φίδι του, την Αθηνά και τον Ερμή. Η θέα από το Καστρί είναι μαγευτική, καθιστώντας την επίσκεψη άκρως συνιστώμενη.
Αρχαία πόλη της Αλυζίας
Αρχαία πόλη που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.Χ. από τον Αλυζέα, ο οποίος ήταν αδελφός της Πηνελόπης, της συζύγου του Οδυσσέα. Κατά τη διάρκεια της ελληνιστικής περιόδου, η Αρχαία Αλυζία γνώρισε σημαντική ευημερία. Έχουν διατηρηθεί υπολείμματα των τειχών της πόλης και τα ερείπια τεσσάρων αμυντικών πύργων.
Αρχαίο φράγμα της Αλυζίας
Το φράγμα στην αρχαία Αλυζία, κοντά στο χωριό Βαρνάκας, αποτελεί σημαντικό ορόσημο στα αρχαία τεχνολογικά επιτεύγματα. Χρονολογείται από τον 4ο αιώνα π.Χ. και κατασκευάστηκε για να εξασφαλίσει την προστασία των πεδιάδων της Αλυζίας, μιας περιοχής εξαιρετικής σημασίας για την αρχαία πόλη.
Κάστρο Βαρνάκας (ή Κάστρο των Γλωσσών)
Τα απομεινάρια ενός κάστρου βρίσκονται κοντά στο χωριό Βαρνάκας, συγκεκριμένα σε μια τοποθεσία γνωστή ως «Γλωσσών», η οποία μπορεί να υπερηφανεύεται για τη δεσπόζουσα θέση της. Ένα μέρος των τειχών, μαζί με διάφορα υπόγεια έχει διασωθεί.
Αμυντικός πύργος της αρχαίας Αλυζίας (τοποθεσία Πύργος)
Ο αμυντικός πύργος βρίσκεται κατά μήκος του υφιστάμενου δρόμου που συνδέει την αρχαία Αλυζία με το Αρχοντοχώρι, συγκεκριμένα στη θέση Πύργος. Η θέση αυτή χρησίμευε κάποτε ως αρχαίο πέρασμα που συνέδεε την ηπειρωτική Ακαρνανία με την παράκτια περιοχή κοντά στον Κάλαμο. Παρά το πέρασμα του χρόνου, ο αρχαίος πύργος ξεχωρίζει. Η στρατηγική του θέση υποδηλώνει τον επιδιωκόμενο σκοπό του, ο οποίος φαίνεται να ήταν τόσο εποπτικός όσο και αμυντικός.
Ναός του Ηρακλέως στο λιμάνι της αρχαίας Αλυζίας
Το αρχαίο λιμάνι της Αλυζίας βρισκόταν στον κόλπο του Βούλκου, κοντά στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας του Μύτικα. Σήμερα, μόνο μερικά ερείπια του μνημείου που ήταν αφιερωμένο στον Ηρακλή σώζονται σε αυτόν τον ιστορικό χώρο.